Trong các hệ thống điện công nghiệp và công trình có tải lớn, tủ điện 3 pha đóng vai trò trung tâm trong việc phân phối, kiểm soát và bảo vệ nguồn điện. Để tủ điện hoạt động an toàn, ổn định và đúng kỹ thuật, sơ đồ tủ điện 3 pha là yếu tố bắt buộc phải có ngay từ giai đoạn thiết kế đến thi công và vận hành. Vậy sơ đồ tủ điện 3 pha là gì? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ về loại tủ này.
Sơ đồ tủ điện 3 pha là gì?
Sơ đồ tủ điện 3 pha là bản vẽ kỹ thuật thể hiện cách bố trí thiết bị và đường đi dây điện trong tủ điện sử dụng nguồn điện 3 pha. Thông qua sơ đồ, người thi công có thể biết chính xác vị trí lắp đặt thiết bị, cách đấu nối dây pha, dây trung tính, dây tiếp địa và thứ tự vận hành của toàn bộ hệ thống.
Xem thêm: Thư viện vẽ tủ điện là gì? Hướng dẫn vẽ AutoCAD từ thư viện
Vai trò của sơ đồ tủ điện 3 pha trong hệ thống điện
Trong thực tế, tủ điện 3 pha thường được sử dụng cho nhà xưởng, khu công nghiệp, tòa nhà lớn, trạm bơm, hệ thống điều hòa trung tâm,… Vì vậy, sơ đồ tủ điện 3 pha giữ vai trò quan trọng trong việc:
- Định hướng thi công: Giúp thợ điện đấu nối đúng kỹ thuật ngay từ đầu
- Bảo vệ thiết bị: Tránh đấu nhầm pha, lệch pha gây hư hỏng động cơ và thiết bị điện
- Vận hành ổn định: Đảm bảo tải được phân bổ đều trên 3 pha
- Tiết kiệm thời gian: Dễ dàng kiểm tra và xử lý sự cố khi có vấn đề xảy ra
Phân loại sơ đồ tủ điện 3 pha phổ biến
Tùy theo mục đích sử dụng, sơ đồ tủ điện 3 pha được chia thành nhiều loại:
- Sơ đồ tủ điện phân phối 3 pha: Dùng để cấp nguồn cho nhiều nhánh tải
- Sơ đồ tủ điện điều khiển 3 pha: Điều khiển động cơ, máy móc
- Sơ đồ tủ điện 3 pha kết hợp chiếu sáng: Vừa cấp nguồn động lực, vừa cấp điện chiếu sáng
- Sơ đồ tủ điện 3 pha có ATS: Kết hợp chuyển nguồn tự động
Xem thêm: Tủ điện sắt là gì? Ưu điểm, phân loại và ứng dụng thực tế
Sơ đồ nguyên lý tủ điện 3 pha
Sơ đồ nguyên lý tủ điện 3 pha là bản vẽ thể hiện nguyên tắc hoạt động của hệ thống điện 3 pha, không tập trung vào vị trí lắp đặt chi tiết mà chủ yếu mô tả mối liên hệ giữa các thiết bị điện.
Một sơ đồ nguyên lý tủ điện 3 pha thường bao gồm:
- Nguồn điện 3 pha (R – S – T)
- Aptomat tổng hoặc MCCB
- Contactor
- Rơ-le nhiệt bảo vệ động cơ
- Aptomat nhánh
- Tải sử dụng điện (động cơ, máy móc, thiết bị)
Tùy theo mục đích sử dụng, sơ đồ nguyên lý có thể đơn giản hoặc phức tạp hơn, tích hợp thêm rơ-le bảo vệ, biến tần, khởi động mềm,…
Sơ đồ đấu nối tủ điện 3 pha
Sơ đồ đấu nối tủ điện 3 pha là bản vẽ thể hiện cách đấu dây thực tế giữa các thiết bị trong tủ. Đây là sơ đồ được sử dụng trực tiếp trong quá trình thi công, giúp thợ điện đấu đúng từng đầu dây, đúng vị trí và đúng thứ tự.
Nếu sơ đồ nguyên lý giúp hiểu “hệ thống hoạt động như thế nào”, thì sơ đồ đấu nối giúp biết “đấu dây ra sao cho đúng”.
Một sơ đồ đấu nối tủ điện 3 pha tiêu chuẩn thường có:
- Đường dây nguồn 3 pha đi vào MCCB tổng
- Thanh cái phân phối 3 pha
- Các MCB hoặc contactor nhánh
- Dây trung tính (N) và dây tiếp địa (PE)
- Đường dây cấp đến tải
Quy trình đấu dây tủ điện 3 pha cơ bản
Khi triển khai sơ đồ đấu dây tủ điện 3 pha, quá trình thường được thực hiện theo các bước sau:
- Đấu nguồn điện 3 pha vào aptomat hoặc MCCB tổng
- Đấu từ MCCB tổng ra thanh cái hoặc MCB nhánh
- Đấu contactor, rơ-le nhiệt cho các tải động cơ
- Đấu dây trung tính và dây tiếp địa theo đúng tiêu chuẩn
- Kiểm tra thứ tự pha và cân bằng tải.
Một số lỗi thường gặp khi đấu dây tủ điện 3 pha
Trong quá trình thi công, nếu không bám sát sơ đồ, có thể gặp phải các lỗi như:
- Thiếu dây tiếp địa: Là lỗi không đấu nối hoặc đấu sai dây tiếp đất, làm mất khả năng bảo vệ khi rò điện và tăng nguy cơ giật điện, chập cháy.
Khắc phục: Kiểm tra hệ thống tiếp địa theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật, đảm bảo tất cả vỏ kim loại thiết bị đều được nối đất chắc chắn và liên tục. - Chọn sai tiết diện dây dẫn: Là việc sử dụng dây có kích thước không phù hợp với dòng tải, dễ gây quá nhiệt, sụt áp hoặc lãng phí chi phí đầu tư.
Khắc phục: Tính toán chính xác dòng điện định mức và điều kiện lắp đặt trước khi lựa chọn tiết diện dây theo bảng tiêu chuẩn. - Phân bổ tải không đều giữa các pha: Là tình trạng chia tải lệch giữa ba pha, gây mất cân bằng dòng điện, nóng dây trung tính và giảm tuổi thọ thiết bị.
Khắc phục: Phân chia tải đồng đều ngay từ khâu thiết kế và kiểm tra dòng từng pha định kỳ để điều chỉnh kịp thời. - Đấu sai vị trí rơ-le nhiệt hoặc contactor: Là lỗi lắp đặt hoặc đấu nối sai thiết bị bảo vệ và đóng cắt, khiến mạch điều khiển hoạt động sai hoặc không bảo vệ được động cơ khi quá tải.
Khắc phục: Đọc kỹ sơ đồ nguyên lý, đấu nối đúng theo hướng dẫn của nhà sản xuất và kiểm tra lại toàn bộ mạch trước khi cấp điện.
Lưu ý quan trọng khi đọc và triển khai sơ đồ tủ điện 3 pha
Để đảm bảo an toàn và hiệu quả khi thi công theo sơ đồ tủ điện 3 pha, bạn cần lưu ý:
- Đọc kỹ sơ đồ trước khi đấu nối
- Xác định rõ từng thiết bị và ký hiệu trên sơ đồ
- Tuân thủ tiêu chuẩn an toàn điện hiện hành
- Không đấu dây khi hệ thống đang có điện
- Kiểm tra lại toàn bộ mối nối trước khi đóng điện
- Đối với các hệ thống lớn, nên có sự giám sát của kỹ sư điện để đảm bảo độ chính xác.
Sơ đồ tủ điện 3 pha không chỉ là bản vẽ kỹ thuật mà còn là “kim chỉ nam” cho toàn bộ quá trình thi công. Hy vọng qua bài viết này đã giúp bạn có cái nhìn tổng quan, dễ hiểu và thực tế hơn về sơ đồ tủ điện 3 pha, từ có thể tiến hành thiết kế, thi công hệ thống điện cho công trình chính xác hơn.
